RÈGLEMAN AK PWOMOSYON DWA MOUN NAN LEKÒL

Nan kad patenarya Mouvman Peyizan Papay (MPP) ak actionaid k’ap travay nan pwogram “Lyen Solidè” pandan plizyè ane nan peyi a, nan okazyon “Joune Entènasyonal Dwa Timoun”, kèk dirijan ak dirijant MPP ki travay nan pwogram sa a òganize yon gwo fèt pou plis pase 200 timoun nan premye seksyon jwanarya jounen vandredi 27 novanm 2015 lan pou make gwo jou sa a. Fèt sa a te divize an 4 pati.

Pati 1: Ekip òganizatè a, Questamène CENOR responsab “Lyen Solidè” ak Tespère PHILOGÈNE responsab pwogram pou MPP/actionaid te prezante yo devan asistans lan, epi yo te rele chak zòn ak timoun ki prezan, epi pataje ak asistans lan pwogram jounen an.

Pati 2: Tespère PHILOGÈNE, agwonòm, dirijan MPP epi ki responsab pwogram nan MPP/actionaid te pran la pawòl pou salye tout timoun yo, paran yo ak lòt envite ki te prezan yo, li te pwofite menm okazyon sa a pou esplike timoun yo “istorisite dwa timoun”.

Yo fete dwa timoun 2 fwa nan ane a: “10 jen se joune nasyonal dwa timoun epi 20 novanm joune entènasyonal dwa timoun”. Actionaid ansanm ak dirijan li yo chwazi jou 27 novanm lan pou fè gwo fèt pou timoun yo epi kote yo chwazi 10 dwa pami 26 dwa timoun genyen nan lekòl epi ki obligatwa.

1- DWA POU YON EDIKASYON GRATIS OBLIGATWA.
“Lekòl primè a pa dwe koute okenn kòb ni dirèk, ni endirèk. Edikasyon gratis la dwe tabli piti piti pou tout klas.”

2- DWA POU PAGEN DISKRIMINASYON.
“Lekòl yo pa dwe trete moun yo fason diferan akoz de sèks, ras, koulè po, lang, lide politik, nasyonalite, relijyon, kokobe oubyen nenpòt lòt sitiyasyon.”

3- DWA POU YON BON ENSFRASTRIKTI AKSESIB.
“Lekòl yo dwe genyen ase sal klas ki disponib pou tout moun epi ki ekipe ak twalèt konfò modèn, ki separe pou fi ak gason, lèkòl yo dwe gen savon, dlo pwòp/dlo trete pou timoun yo lave men yo lè yo sot nan twalèt ak dlo trete pou yo bwè, yon klinik pou bay timoun yo swen lè yo malad. Lekòl yo dwe konstwi ak materyèl lokal ki kapab reziste ak risk epi kont katastwòf natirèl.”

4- DWA POU JWENN BON JAN PWOFESÈ KI KALIFYE.
“Lekòl yo dwe genyen ase pwofesè ki fòme, epi ladan yo dwe genyen yon bon kantite pwofesè fi tou. Pwofesè yo dwe jwenn bon jan fòmasyon ak resiklaj nan zafè diskriminasyon ak dwa moun epi diferans ant fi ak gason. Tout pwofesè yo dwe byen touche epi touche prèske menm kòb nan nivo nasyonal.”

5- DWA A YON ANVIWONNMAN KI AN SEKIRITE EPI KI PWOTEJE.
“Timoun yo dwe jwenn pwoteksyon nan lekòl yo epi sou wout yo. Fòk nou mete regleman ki klè pou lite kont entimidasyon ak sistèm ki ka pèmèt nou denonse an sektè tout move trètman ak vyolans nou wè pou nou kapab jwenn solisyon.”

6- DWA A YON BON EDIKASYON.
“Pwogram lekòl yo pa dwe depaman, okontrè li dwe adapte ak sosyete a, kilti, anviwonnman, ekonomi ak lang moun k’ap aprann yo.”

7- DWA POU LI KONNEN DWA’L.
“Lekòl yo dwe anseye dwa moun sitou dwa timoun. Edikasyon y’ap bay timoun yo dwe genyen bon jan enfòmasyon ki apwopriye ak laj timoun yo, dwa yo nan domèn seksyèl ak dwa yo nan kesyon fè pitit.”

8- DWA POU PATISIPE.
“Ti fi ak ti gason gen dwa pou yo patisipe nan pran desizyon nan lekòl yo ye a. Fòk gen bon jan mizik ki mete an plas pou favorize timoun yo patisipe tout bon vre.”

9- DWA A LEKÒL KI TRANSPARAN EPI KI RESPONSAB.
“Fòk genyen sistèm efikas ak transparans nan kesyon siveyans nan lekòl yo. Kominote a ak timoun yo dwe kapab patisipe nan enstans kap deside yo, komite jesyon yo ak gwoup paran yo.”

10- DWA POU BYEN APRANN.
“Ti fi ak ti gason gen dwa a yon bon jan anviwònnman pou yo aprann ak yon edikasyon efikas k’ap pèmèt pi bon devlòpman pèsonalite yo, talan yo, kondisyon fizik yo ak mantalite yo.”

Pati 3: Aprè agwonòm Tespère te fin esplike, byen detaye tout dwa sa yo pou timoun yo ak paran yo, poze timoun yo kesyon, kisa yo tande? Kisa yo konprann? Kisa yo aprann? Se kòmansman twazyèm pati pwogram nan ki ta pral kòmanse ak timoun ki te pran la pawòl pou di tout sa yo konprann, men yo pat ka kòmanse ak tout an menm tan, agwonòm nan te chwazi yo pa gwoup 3 pou vin mete “penti sou twal.” Sa vle di, chak timoun pral desine yon desen sou twal la selon sa yo kapte nan esplikasyon agwonòm nan te bay sou 10 dwa timoun yo genyen epi ki senbolize dwa yo.

Pati 4: Aprè yo fini ak desen sou twal la, touswit se ta pral yon konkou ki baze sou: “desen sou papye, chan ak pwezi”. Te gen posibilite pou 18 timoun enskri non yo pou patisipe nan konkou ki fè yo plezi, kote chak konkou sa yo ap genyen 6 timoun: 3 ti fi ak 3 ti gason epi se 3 prim ki genyen. Yon ekip jiri ki la pou analize, jije travay ak pèfòmans timoun yo.

Te genyen plizyè timoun ti fi tankou ti gason ki te jwenn chans genyen premye prim. Malgre sa, agwonòm Tespère te poze kèk timoun kesyon pou lajan, malerezman pat genyen ki te rive reponn kesyon yo. Ti fi yo te resevwa valiz lekòl, poupe selon chwa yo te fè, ti gason yo menm te resevwa balon foutbòl epi valiz lekòl selon chwa yo. Dezyèm ak twazyèm prim yo se te menm bagay, men pat gen kesyon chwa nan yo. Se kalite prim sa yo dirijan yo te pataje bay timoun yo.

Pou fini, dirijan yo te mennen tout timoun yo al manje, bwè epi mete mizik tout timoun yo te kontan yo t’ap danse, jwe epi manje. Paran timoun yo te kontan tou yo t’ap fete ak pitit yo.

Wè tou